بهداشت محیط

بهداشت محیط

تعریف بهداشت محیط:

بهداشت محیط عبارت است از کنترل عواملی از محیط زندگی که به نحوی در رفاه و سلامت بدنی روانی و اجتماعی انسان تأثیر دارند یا خواهند داشت و یا به عبارتی دیگری توازن و تطابقی که باید میان انسان و محیط زیست او وجود داشته باشد تا موجبات بهزیستی جسمی روانی و اجتماعی برای او فراهم شود و پیشگیری از بیماریها بوسیله کنترل و از بین بردن عوامل محیطی که در انتقال و برقراری بیماری موثر هستند مورد نظر است

بهداشت از منظر قرآن :

قرآن، این معجزه الهی وکتاب هدایت ما انسانها، ازچنان مفاهیم عمیق وپیچیده­ای برخورد دار است که با تحقیق ومطالعه بیشتر اسرار آن آشکارتر شده و هر روز حقایق زیبا و تازه تری از آن کشف می گردد . اصول بهداشت محیط در برگیرنده مفاهیمی نظیر بهداشت آب، نیز مورد توجه قرار گرفته است از جمله آب عنصر حیات و از جمله جوانب بهداشت محیطی است که در قرآن کریم 63 بار با مفاهیم مختلفی تکرار شده است که در بعضی از موارد به نکاتی در زمینه بهداشت آب، صرفه جویی و عدم اسراف تأکید شده است. رعایت موازین بهداشتی همیشه مورد تأکید بوده، در شریعت مقدس اسلام به مسئله سلامتى و بهداشت توجه خاصى شده است هم بهداشت فردى ،هم بهداشت عمومى و هم بهداشت محیط .در این زمینه آیات متعددى در قرآن کریم آمده است .از نظر اسلام رعایت مسائل بهداشتى واجب است، زیرا در اسلام حفظ جان واجب است و اگر عدم رعایت مسائل بهداشتى سبب به خطر افتادن جان انسان‌ها شود در این صورت رعایت اصول و مسائل بهداشتى لازم است. پیامبراکرم(ص) به نظافت توصیه فرموده و به‌خاطر اهمیت نظافت و بهداشت، آن‌را قرین وهم‌ردیف ایمان قرار داده و می‌فرماید: " النظافته من الایمان" بدین معنی که نظافت و ایمان عضو جدایی‌ناپذیر از یک دیگرند.

پس با نگاهی کوتاه و گذرا برتعالیم ارزنده و حیات بخش اسلام به­خوبی می­بینیم که مساله سلامت مردم به عنوان یکی از حقوق مسلمه آنها در یک نظام مبتنی بر مبانی اسلام مطرح و مورد توجه است. لذا در اصول سوم، بیست و نهم و چهل و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر ضرورت تامین بهداشت و درمان برای آحاد ملت ایران تاکید شده است.

تعریف بیمارستان طبق آیین نامه تاسیس بیمارستانها:

                             

بیمارستان یک موسسه پزشکى است که با استفاده از امکانات تشخیصى، درمانى، بهداشتى، آموزشی و پژوهشى به منظور درمان و بهبودى بیماران سرپایى و بسترى بصورت شبانه روزى تأسیس مى‏گردد و آسایش و ایمنی بیماران و کارکنان خود را تأمین می کند.

 

اصول بهداشت محیط در بیمارستان :

محیط بیمارستان نقش مهمی در ایجاد عفونت های بیمارستانی مرتبط بازی می کند.محیط بیمارستان شامل اجزاء زیادی می باشد بسیاری از این اجزاء تاثیر مستقیم در عفونتهای بیمارستانیدارند؛جهت کاهش انتقال میکروارگانیسم ها از وسایل و محیط اطراف ؛متدهای نظافت ؛ضد عفونی و استریلیزاسیون مناسب مورد نیاز می باشد.

  • محیط : بهداشت محیط یعنی رعایت کلیه ضوابط و استاندارد هایی که در زیر بصورت خلاصه آمده و کارشناس بهداشت محیط وظیفه نظارت بر اجرای صحیح و پیگیری آن ضوابط را دارد .
  • تهیه مطالب آموزشی ( جزوات، پمفلت­ها و... و تشکیل کلاس های آموزش بهداشت، مدیریت و تفکیک پسماندهای بیمارستانی، بهداشت فردی و عمومی برای کارکنان در رده های مختلف

üانجام آزمایشات میکروبی و شیمیایی آب :

بررسی کیفیت  آب مصرفی  بیمارستان با استانداردهای کشوری آب آشامیدنی و اطمینان از سلامت میکروبی، شیمیایی و مصرفی آب شرب . اطمینان از عملکرد مناسب سیستم گندزدایی با انجام اقدامات ذیل:

-  انجام کلرسنجی روزانه ومتناوب حداقل در 3 نقطه بیمارستان با کیت کلرسنج مورد تایید وزارت بهداشت و کنترل تطابق نتایج کلرسنجی با استاندارد ملی 1053 و مداخلات اصلاحی حتی در مورد یک گزارش عدم تطابق.

-  انجام آزمایشات میکروبی آب شرب (ماهانه) و آزمایشات شیمیایی آب شرب (دوبار درسال) وکنترل نتایج بر اساس استانداردهای ملی 1101 ، 1053 و 4207 و انجام مداخلات اصلاحی در صورت عدم تطابق.

-  کنترل کیفی آب مصرفی دستگاه های دیالیز طبق دستورالعمل وزارت بهداشت برای آزمایشات میکروبی به صورت ماهانه و برای آزمایشات شیمیایی به صورت فصلی.

-  کنترل ماهانه مخزن از نظر میکروبی و روزانه از نظر کلر باقی­مانده.

  • نظارت وکنترل بهداشتی بر مراحل مختلف  تفکیک ، جمع آوری،  انتقال و نگهداری موقت و دفع زباله های بیمارستانی
  • نظارت و کنترل بهداشتی بر نحوه دفع فاضلاب بیمارستان و بررسی پساب خروجی با استاندردهای اعلام شده از سوی سازمان محیط زیست بر اساس تفاهم نامه وزارت نیرو و وزارت بهداشت و راهنمای کشوری مدیریت فاضلاب بیمارستانی از طریق انجام آزمایشات دوره ای پساب(BOD5COD و... و نیز پیگیری و مداخلات اصلاحی در صورت عدم تطابق با استاندارد
  • کنترل حشرات و جانوران موذی و بالا بردن سطح ارتقاء بهداشت و سلامت عمومی و جلوگیری از انتقال بیماری و آلودگی از طریق تدوین برنامه کنترلی و استفاده از روشهای تلفیقی و سموم مجاز بر اساس کتاب کنترل ناقلین بیماری ها و عوال محیطی مرتبط با آنها و عقدقرارداد با شرکت های مورد تایید محیط زیست و همچنین راهکار اصلی جهت حل این معضل، بهسازی محیط و ایجاد مانع در راه های ورود آنها، استفاده از مصالح مناسب، ترمیم شکاف دیوار، کف و سقف است که باعث کنترل فیزیکی می شود.
  • نظارت بهداشتی بر نحوه کار و بهسازی ساختمان آشپزخانه و بوفه بیمارستان
  • . نظارت و کنترل دائم بر رختشویخانه از نظر تفکیک البسه و نحوه استفاده از مواد پاک کننده و اطو کشی
  • نظارت و کنترل بهداشتی بر کلیه بخش ها و تکمیل چک لیست های بهداشت محیط و نیز گزارش موارد و اقدامات اصلاحی مورد نیاز احتمالی در کمیته بهداشت محیط
  • نظارت بر ضد عفونی و گندزدائی کلیه قسمت های مورد نیاز بیمارستان با رعایت ضوابط بهداشتی وایمنی

رعایت اصول بهداشت محیط و بهسازی در بیمارستان علاوه بر کم کردن مخازن قوی میکروارگانیسم ها؛اثر مهمی در زیبایی محیط وجلب اعتماد بیماران خواهد داشت.

  • نظافت محیط بیمارستان :

نظافت مرتب و روزانه بیمارستان بصورتیکه محیط تمیزو عاری از گرد و غبار باشد.90%میکروارگانیسم ها در جرم های قابل مشاهده وجود دارند و هدف از نظافت روزانه بیمارستان ریشه کنی یاکاهش این جرم ها می باشد.

باید توجه داشت در صورت عدم جرم زدایی مکانیکی دترجنت ها (شوینده ها) و مواد ضد عفونی کننده نمی توانند فعالیت ضد میکروبی خود را به طور مناسب اعمال نمایند. لازم است سیاستهای خاصی در ارتباط با بکارگیری روشهای مناسب با فواصل زمانی استاندارد جهت نظافت دیوارها ،کف پوشها، رختخوابها پرده ها ، اثاثیه ،حمامها، توالتها و کلیه وسایل مورد استفاده بکار گرفته شود.

  • باید جهت احتمال آلودگی ومتناسب با نوع ضدعفونی اختصاصی شود . بر این اساس بیمارستانها به چهار منطقه تقسیم می شوند:

منطقه  :Aمناطقی از بیمارستان ها که تماس با بیمار ندارند ( مثل پذیرش،پاویونها وکتابخانه) نظافت عادی توصیه می شود.

منطقه B  : مکان های نگهداری بیمارانی که عفونی نبوده یا حساسیت بالایی ندارند،لازم است روشهایی جهت نظافت  این مکانها به کار گرفته شود که گرد وغبار ایجاد نکند . استفاده از جارو های برقی یا معمولی در این مناطق توصیه نمی شود .ابتدا باید هرگونه آلودگی با خون ومایعات دیگر بدن ضدعفونی شده و سپس نظافت انجام گیرد.

منطقه: C بخش های ایزوله یا بیماران عفونی شده ، نظافت با دترجنت های مناسب وسپس محلولهای ضدعفونی کننده لازم است .جهت جلوگیری از انتقال و انتشار عفونت هر اتاق باید با وسایل جداگانه نظافت شود.

منطقه D : بیماران با حساسیت بسیار بالا ( حفاظت به صورت ایزولاسیون ) یا سایر مکانهای محافظت شده از قبیل : اتاق های عمل، اتاق های زایمان ، بخش مراقبت های ویژه ، بخش نگهداری نوزادان نارس و بخش دیالیز که نیاز به استفاده از محلولهای دترجنت و ضدعفونی کننده دارد، لازم است در این مکانها از وسایل نظافت مجزا استفاده شود.

تمام سطوح و توالتها در مناطق D,C,B باید روزانه نظافت گردند.در صورت رویت آلودگی باید محل آلوده سریعا نظافت ودر صورت نیاز گندزدایی گردد.

شرایط بهداشتی  بر اساس آیین نامه تاسیس بیمارستانها:

     - محوطه بیمارستان بایستی مجهز به سیستم اطفائ حریق مورد تایید سازمان های ذیربط باشد.

- در اتاق های بیش از دو تخت نصب دستشویی با اطراف کاشی کاری شده به ابعاد یک متر و اتصال فاضلاب آن به سیستم فاضلاب بیمارستان ضروری است .

- محل اتصال دیوار و کف بصورت بدون زاویه بوده تا نظافت به راحتی انجام پذیرد.

- کلیه پنجره های مشرف به خیابانهای پر سرو صدا باید دارای شیشه دو جداره باشد.

  1. شرایط بهداشتی اتاق های عمل براساس آیین نامه تاسیس بیمارستانها

اتاق های عمل ضمن دارا بودن شرایط بهداشتی سایر اتاق ها بایستی دارای شرایط ویژه به شرح ذیل باشد:

کف : در کلیه قسمت های اتاق عمل باید سالم ، بدون درز و شکاف و جنس آن به گونه ای باشد که

ذرات از آن جدا و در فضا پخش نگردد و نیزغیر قابل نفوذ به آب و قابل شستشو بوده و محل اتصال

کف به دیوار بدون زاویه باشد.کف اتاق های عمل باید با کفپوش فاقد خلل و فرج پوشیده شود.

دیوار ها : تا سقف کاشی کاری به رنگ کاملاً روشن بوده ، سالم و بدون درز و شکاف و ترک خوردگی  

و مقاوم به مواد ضدعفونی کننده و پاک کننده باشد.

سقف : سالم ، بدون درز و شکاف و ترک خوردگی و به رنگ روشن و قابل شستشو باشد.  کلید و پریزهای برق ضد جرقه و دارای اتصال زمینی باشد .  توالت و دستشویی با شرایط بهداشتی ، به تعداد کافی در مجموعه اتاق های عمل قبل از اتاق رختکن و خط قرمز در نظر گرفته شود.

قفسه های لباس اتاق عمل بایستی دارای شرایط بهداشتی بوده و برای کل پرسنل اتاق عمل مجزا باشد.هوا بطور مرتب با روش مناسب تهویه و رطوبت نسبی آن بین 60  تا  50 درصد و دمای خشک بین  24تا   20 درجه سانتیگراد باشد.اتاق عمل بایستی بطور مرتب و به روش مناسب ضدعفونی گردد. محل رختکن جراح و کادر پرستاری و تکنسین ها ضمن برخورداری از شرایط بهداشتی و رعایت موازین انطباق باید دارای کمد لباس انفرادی و دوش نیز باشد.

وجود اتاق استریلیزاسیون با دستگاه استریل کننده و با قفسه های مورد لزوم جهت نگهداری وسایل بخش استریلیزاسیون مرکزی( C.S.R) الزامی است.

تبصره : وجود یک محل شستشوی مجهز به سیستم آب گرم و سرد و تسهیلاتی برای تمیز کردن و ضدعفونی کردن چکمه ها ، کفش ها و تی ها الزامی است .

اتاق استراحت کادر اتاق عمل بایستی در قسمت رختکن های محوطه اتاق عمل مستقر گردد. کلیه قسمت های محوطه اتاق های عمل بایستی دارای کپسول ضد حریق بوده و در محل مناسب  نصب شود. لوازم یک بار مصرف تیز و برنده اتاق عمل از قبیل سوزن ، سرسرنگ ، تیغ و غیره بایستی در ظرف مخصوص دردار و مقاوم جمع آوری و بطریق بهداشتی و علمی دفع گردد.کلیه توالت ها ، دستشویی ها و حمام های اتاق عمل بایستی بطور مرتب و روزانه با مواد ضدعفونی کننده مناسب گندزدایی گردد.سینک اسکراپ برای خواهران و برادران باید جدا باشد.

رفع آلودگی های محیط در مراکز بهداشتی درمانی و بیمارستانها:

-  پاک وتمیز نمودن محیط بیمارستان یعنی کف زمین ؛دیوارها ؛ سقف ها ؛شیشه ها ؛ تختها ؛روی کمد ها و سایر اثاثیه ؛همچنین نظافت توالتها ؛ حمامها وسینک ها باید به طور روزانه توسط پرسنل خدمات صورت گیرد.

دستورالعمل شستشوی بخشها :

 -  سطوح مرتبط به بخشهای بیمارستان شامل کف اتاق ؛دیوار ها ؛مبلمان و سایر وسایل که به ظاهر تمیز و خشک می باشند؛از نظر خطر انتقال دارای ریسک پایین می باشند.وجود محیطی تمیز و مناسب برای اجرای استانداردهای بهداشتی و ضد عفونی لازم بوده وباعث اطمینان خاطر بیماران و سایر پرسنل می گردد.سطوح و وسایل مرطوب محیط مناسب تری را  برای انتقال پاتوژنها ی احتمالی و رشد میکروارگانیسم ها بوجود می آورند.

 شرایط بهداشتی بخشها:

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

دستورالعمل نظافت زمین (کف) :

در رابطه با نظافت کف زمین این نکته قابل توجه میباشد که میزان عفونتهای بیمارستانی با استفاده از مواد ضد عفونی کننده بجای مواد شوینده ؛تغییر قابل توجه پیدا نمی کند و استفاده از مواد پاک کننده معمولی جهت نظافت بطور طبیعی کافی بنظر می رسد.

استفاده از مواد ضدعفونی کننده تنها جهت موارد شناخته شده و یا احتمال ایجاد عفونت (جمع آوری ترشحات عفونی آلوده به HIV یا HBV) بایستی انجام گیرد.

ضد عفونی نمودن زمین ویا سایر سطوح فقط در مواردی مانند اتاق عمل ویا اتاقهای ایزوله ویا هر منطقه ای که توسط کمیته کنترل عفونت تشخیص داده؛بایستی انجام گیرد. ولی به هر حال تاکید این نکته لازم است که خطر ابتلاء به عفونت از طریق زمین و یا سایر موارد محیطی ذکر شده پایین بوده و نظافت به تنهایی معمولا"کافی می باشد. در مواردی که نظافت بصورت خشک انجام می شود، در مجاورت بیمار و یامحلهای تهیه غذا برای نظافت از جاروی دستی نباید استفاده کرد، بایستی از سیستم های واکیوم استفاده گردیده و قبل از هر بار استفاده کیسه داخل دستگاه بایستی چک شده و کمتر از نصف آن پر باشد.

دستورالعمل نظافت دیوارها و سقف :

  •  
  •  

  دستورالعمل مربوط به نظافت مرطوب:

نظافت مرطوب با فواصل زمانی مشخص جهت بر طرف نمودن رسوبات و رنگها وآلودگیهای از این قبیل مورد استفاده قرار می گیرد.توالت ها و سایر مناطق مرطوب مشابه ؛حداقل روزانه یکبار نیاز به نظافت دارند. فواصل زمانی این نظافت در بخشها بر اساس صلاحدید مسؤل بخش تعیین می گردد.

مواد دترجنت معمولی جهت نظافت کافی بوده (بجز در صورتیکه آلودگی واضحی از خون و ترشحات دفعی بیماران عفونی مشاهده گردد و بایستی بصورت تازه وروزانه تهیه گردند. وسایل مربوط به این نظافت از قبیل سطل ها ؛وسایل تمیز کننده زمین و سایر سطوح یایستی تمیز و بصورت خشک نگهداری شده ودر محل مناسب تخلیه گردند.

خشک نمودن وسایل تمیز کننده زمین لازم بوده زیرا این وسایل براحتی با باسیل های گرم منفی آلوده میشوند؛ولی این آلودگی بصورت موقت به سطح زمین منتقل شده ومشکل جدی ایجاد نمی نماید.ذکر این نکته ضروری است که وسایل تمیز کننده پس از استفاده در اتاق بیماران عفونی و یا اتاقهای ایزوله ویا احتمالا"قبل از استفاده در اتاق بیمارانی که نقص سیستم ایمنی دارند؛بایستی ضد عفونی شوند.روش مرجح برای ضد عفونی توسط ماشین باسیستم حرارتی ودر لنژری می باشد. روش دیگر اینکه ابتداء کاملا"شستشو انجام و سپس در محلول هیپوکلریت سدیم 1% غوطه ور شده (حداکثر به مدت 30 دقیقه )و سپس مجددا"بطور کامل شستشو و خشک می گردد.

جهت خشک شدن سریعتر سطل ها بایستی پس از شستشو بصورت وارونه قرار گرفته ووسایل نظافت زمین نیز آویزان قرار داده شوند.

بهتر است که از دو سطل بصورت مجزا برای آب تمیز وکثیف استفاده شود.ذکر این نکته نیز ضروری بنظرمی رسد که پس از نظافت مرطوب ؛خشک نمودن هر چه سریعترسطوح ؛به جلوگیری از تکثیر ارگانیسم هاو انتشار عفونت کمک می نماید.

پاشیده شدن خون و مواد آلوده بدن در محیط :

  • به دنبال ریخته شدن موادی مانند ادرار یا غذا ، پاک کردن آن محل با آب و یک ماده دترجنت معمولاکافی است ولی اگر ترشحات ، حاوی ارگانیسم های بالقوه خطرناک باشند باید از یک ماده گند زدا استفاده کرد.
  • برای پاک کردن ترشحاتی که از آلودگی آنها مطمئن هستیم باید همیشه دستکش یک بار مصرف پوشیدو اگر خطر آلودگی لباس نیز وجود دارد بایستی از آپرون پلاستیکی ) یک بار مصرف ( استفاده گردد .
  • در صورت پاشیده شدن خون ومایعات آلوده به خون در محیط ) به دلیل احتمال آلودگی باعوامل بیماری زاو ( HIV منتقله از راه خون توصیه می شود که :دستکش و در صورت لزوم سایر محافظ ها پوشیده شود.
  • ومواد آلوده با حوله یک بار مصرف جمع آوری و پاک شود .  حوله یک بار مصرف به دستمال کاغذی و یا ساخته شده از الیاف پنبه گفته می شود که فقط یک بار مورد استفاده قرار گرفته و سپس همانند دیگر زباله ها از بین می رود.محل مورد نظر با آب و دترجنت ( صابون ) شسته شود.

با محلول هیپوکلریت سدیم ) آب ژاول خانگی ، وایتکس ( گندزدایی شود .

در صورتی که مقدار زیاد خون یا مایعات آلوده به خون در محیط ریخته شده ) بیشتر از 30 سی سی ( یا اگر خون و سایر مایعات ، محتوی شیشه شکسته با اشیا ء نوک تیز باشند باید :

1. حوله یک بار مصرف روی آن پهن نمود و موضع را پوشاند .

2. روی آن محلول هیپوکلریت سدیم با رقت 10 % ریخت و حداقل 10 دقیقه صبر کرد

3. با حوله یک بار مصرف آن را جمع کرد.

4. با آب و دترجنت محل را پاک و تمیز نمود .

5. با محلول هیپوکلریت سدیم ) آب ژاول ( گندزدایی انجام شود)مانند شرح قبلی(.

دستورالعمل شستشوی توالت ها :

  • توالت ها حداقل روزانه یکبار بایستی نظافت شوند؛بعلاوه در مواردی که بصورت قابل رؤیت آلوده باشندنظافت الزامی است.
  • جهت نظافت معمول استفاده از محلول دترجنت کافی است.
  • در مورد توالت فرنگی مشترک بعد از استفاده بیمارانی که مبتلا به عفونت دستگاه گوارش می باشند ضد عفونی نمودن الزامیست .مایع ضد عفونی کننده مورد استفاده هیپوکلریت سدیم 5/0% بوده و پس از استفاده از آن محل نشستن بایستی با آّب شستشو شده وقبل از استفاده خشک گردد.
  • ریختن مایع ضد عفونی کننده در فاضلاب هیچ نقشی در کاهش میزان عفونت بیمارستانی ندارد.

دستورالعمل شستشوی حمامها ؛سینکها ودستشویی ها(محل شستن دستها):

  • حمامها و محل شستشوی دستها بایستی حداقل بصورت روزانه توسط پرسنل خدمات تمیز گردد.استفاده از مواد شوینده برای نظافت روتین کافیست.
  • در مواردی که بیمار عفونی  استحمام کرده یا بیمار مبتلا به ارگانیسم های مقاوم و یا ارگانیسم های مشکل زاباشد ؛ بایستی از ماده ضد عفونی کننده استفاده شود.ضد عفونی نمودن ؛قبل از استحمام بیماران با زخم باز نیز لازم می باشد.
  • ماده ضد عفونی کننده مناسب هیپوکلریت سدیم 5/0%می باشد.
  • در مواردی که احتمال آسیب رساندن به سطوح در اثر استفاده ازهیپوکلریت سدیم وجود دارد؛ می توان از هالامیدبه عنوان گندزدا استفاده نمود.
  • می توان از یک برس نایلونی که(سریعا"خشک شود.)برای پاک کردن حمام استفاده نمود. از زمین شوی پنبه ای جاذب (تی)یا برس های مویی و کرکی نباید استفاده کرد.

نکاتی درمورد استفاده از وسایل جهت نظافت:

  •  
  •  

دستورالعمل استفاده از تی ها:

وسایل مربوط به نظافت از قبیل سطلها، نخ تی باید بصورت خشک و در محل مناسب نگهداری شود. تی ها باید همیشه آویزان باشند و در صورت امکان در هوای آزاد نگهداری شوند .

خشک نمودن وسایل تمیز کننده زمین لازم بوده زیرا براحتی با با با سیل های گرم منفی آلوده می شوند و آلودگی بصورت موقت به سطح زمین منتقل می شود.

بهتر است در هر بخش تی ها با سه نوع دسته مشخص شود.

  • سفید (اتاقهای پرسنل )
  • سبز یا آبی (اتاقهای بیماران وراهرو )
  • زرد (اتاق ایزوله )

نخ تی هر 15 روز یکبار باید تعویض شوند.

دستورالعمل استفاده از صابون مایع:

در صورتیکه هنگام استفاده از صابون مایع اطراف ظرف دستشویی آلوده به قطرات صابون گردید بایستی روزانه تمیز و صابونهای اضافی پاک گردد.

پس از اتمام صابون موجود در ظرف صابون مایع ، از پر کردن مجدد آن خودداری کرده و حتما پس از شستشو و خشک کردن ظرف ، اقدام به پر کردن آن نمایید.

باقی ماندن آلودگی ها در اطراف ظرف مذبور و یا پر کردن مجدد آن ، بدون شستشو و خشک نمودن باعث رشد باکتریهای بیمارستانی در صابون مایع می شود.

دستورالعمل شستشوی پرده ها :

  •  

نظافت قاب عکسها وتلویزیون:

با دستمال مرطوب به صورت هفتگی گردگیری شود.

دستورالعمل شستشوی سطل زباله وبین های حمل البسه:

در پایان شیفت کاری که زباله ها تخلیه می شود.بایستی سطلهای زباله با آب داغ و دترجنت (مواد پاک کننده)شستشو شود و به صورت وارونه نگهداری شودتا خشک شود وسپس کیسه زباله جدید بارنگ مناسب کشیده شود.

دستورالعمل شستشوی ونظافت انبار بخش و قفسه  ها و طاقچه ها :

انبارها باید هر هفته با دستمال مرطوب گرد گیری شود. واز گذاشتن کارتن در انبار  جدا"خودداری شود برای نظافت قفسه ها وطاقچه ها  بایستی بصورت هفتگی با دستمال مرطوب گرد گیری شوند. نیازی به گندزدایی نیست مگر اینکه با مایعات عفونی بدن و سایر مواد بالقوه عفونی آلوده شده باشند. در نواحی که کارهای بالینی انجام میشود روزانه با آب گرم و دترجنت ؛تمیز شود.

.دستورالعمل شستشوی تی شویی:

روزانه با هیپوکلریت سدیم شسته شود.

دستورالعمل نظافت روی کمدها و نظافت دستگیره در ؛کلید وپریزها

روزانه با محلول دترجنت تازه تهیه شده و دستمال یکبارمصرف پاک شود.

دستورالعمل شستشو و ضدعفونی بدپن( لگن (:

  • جلوگیری از انتقال عفونت پس از استفاده یا جابجایی بدپن ( لگن ) حتماً بایستی دستها شسته شوند
  • اگر ظرف مورد نظر ظاهراً تمیز باشد.
  • ها بایستی در ماشین شستشوی لگن شستشو و ضد عفونی گردد.
  • عفونی توسط حرارت بایستی با رسیدن به درجه حرارت 90 درجه سانتیگراد و باقی ماندن در این درجه حرارت برای حداقل زمان ) یک دقیقه ( انجام پذیرد . این سیکل بایستی به صورت منظم چک شده واز رسیدن به این درجه حرارت اطمینان حاصل کرد.
  • صورت خرابی یا عدم وجود دستگاه شستشو در بخش ، بصورت جایگزین می توان از محلول هیپوکلریت سدیم  یک دهم درصداستفاده نمود.

دستورالعمل شستشو و ضدعفونی ظرف ادرار ( یورین باتل ) :

  • شستشو و ضد عفونی این ظروف استفاده از دستگاه شستشو و ضد عفونی کننده همراه  حرارت اکیداً
  • میشود.
  • ادراری که با حرارت ضد عفونی نشده باشند ، حتماً بایستی بعنوان ظروف آلوده تلقی گردند و دستها
  • از تماس با آن حتماً شسته شود. اگر چنانچه دستگاه شستشو موجود نبود لوله ها در پایان هر شیفت در محلول وایتکس 1/0درصدضدعفونی می گردد و در قفسه مخصوص قرار داده می شود تا خشک شود و  ضمناً هنگام تحویل لوله و لگن از انبار به بخش پشت آن تاریخ زده می شود و بعد از یک هفته از رده خارج می شود.

دستورالعمل نکات بهداشتی در مورد جمع آوری و تفکیک البسه در بخشها:

  • جمع آوری و انتقال ملحفه آلوده به خون ؛مایعات بدن ؛ترشحات؛یا مواد دفعی باید به گونه ای باشد که از مواجهه باپوست یا مخاط ؛آلودگی لباس ؛ وانتقال میکروارگانیسم ها به سایر بیماران ومحیط جلوگیری به عمل آید. هرگز نباید ملحفه کثیف را روی زمین یا سطوح تمیز قرار داد.
  • اگر ملحفه ها به خون و سایر مایعات بدن آلوده باشد.بایستی از وسایل حفاظتی مثل دستکش و ماسک استفاده شود.
  • پرسنل مسؤل جمع آوری البسه باید بر علیه بیماری هپاتیت B واکسینه شده باشند.
  • درهنگام جمع آوری البسه باید آرامش کامل داشت واز شتابزدگی اجتناب نمود.
  • ملحفه های غیر عفونی بایستی در کیسه های پارچه ای (بین ها )قرار داده شود.
  • ملحفه های آلوده شده با خون و یا سایر مایعات بدن بایستی در کیسه های پلاستیکی مقاوم قرار داده شود.
  • درهنگام جمع آوری ملحفه های آلوده با خون وسایر مایعات بدن بایستی ملحفه به صورتی پیچیده شود که قسمت آلوده در وسط ملحفه محفوظ نگه داشته شود.
  • در حین جمع آوری البسه و قرار دادن آنها در داخل کیسه باید از عدم باقی ماندن وسایل نوک تیز وسوزن در داخل ملحفه هااطمینان حاصل نمود.
  • انتقال البسه تمیز باید با ترالی مخصوص حمل البسه تمیزانحام گیرد.
  • کیسه های پارچه ای (بین ها) هفته ای 1 بار ودر صورت لزوم جهت شستشو به لنرژی منتقل می شود.

 اصول احتیاطهای استاندارد:

دستکش :

  • هنگام دست زدن به خون ؛مایعات ؛ترشحات ؛مواد دفعی بدن بیمار ؛وسایل آلوده ودر زمان خونگیری و سایر اقدامات تهاجمی عروقی باید دستکش تمیز پوشید.
  • قبل از تماس با مخاط ها وپوست آسیب دیده باید دستکش تمیز پوشید.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             
  • اگر برای یک بیمار کارهای مختلف و اقدامات تهاجمی صورت می گیرد  دستکش ها باید درفواصل انجام این امور تعویض شوند.همچنین بعد ازتماس با ماده ای که ممکن است حاوی غلظت زیاد میکروارگانیسم باشد.؛ دستکشها باید تعویض گردند.
  • بلافاصله پس از استفاده ازدستکش ؛قبل از دست زدن به سطوح ووسایل غیر آلوده و قبل از تماس با بیمار دیگر ؛باید دستکش ها را از دست ها خارج نمود.

ماسک ؛محافظ چشم؛ محا فظ صورت و گان :

  • به منظور محافظت چشم؛بینی و دهان حین انجام کارهای تهاجمی یا فعالیت های مراقبت از بیمار که احتمال پاشیده شدن خون ؛مایعات بدن ؛ترشحات و مواد دفعی وجود دارد باید از ماسک و محافظ صورت یا چشم استفاده نمود . حین انجام کارهای تهاجمی سایر فعالیت های مراقبت از بیمار که احتمال پاشیده شدن خون ؛مایعات بدن ؛ترشحات و مواد دفعی وجود دارد ؛به منظور محافظت از پوست و جلوگیری از کثیف و آلوده شدن لباس باید گان پوشید.

نظافت تجهیزات و وسایل مراقبت از بیمار :

  • جمع آوری و انتقال تجهیزات و وسایل مراقبت از بیمار که با خون ؛مایعات بدن ؛ترشحات و یا مواد دفعی آلوده شده اند. وسایلی که قابل استفاده مجدد هستند و با پوست آسیب دیده؛خون ؛مایعات  بدن ؛یا مخاطات در تماس بوده اند؛باید قبل از استفاده برای بیمار دیگر ؛بایکماده گندزدا ی مناسب بیمارستانی ؛پاک و تمیز شوند. قبل از تمیز کردن این وسایل ؛نباید آنها را در اتاق بیماران دیگر یا مناطق تمیز دیگر ؛قرارداد.

کلیه وسایل و ابزار برای استفاده مجدد بر اساس سه مرحل قابل استفاده مجدد می باشد:

  1. مرحله 1 : رفع آلودگی
  2. مرحله 2 : پاک سازی - تمیز کردن
  3. مرحله 3.گندزدایی یا استریل نمودن

 

ضد عفونی کننده ها ، گندزداها و استریلیزاسیون ها

  1. ضد عفونی کننده های High level
  • پراکسید هیدروژن
  • پراستیک اسید
  • گلوتارالدئید
  • فرمالدئید
  1. ضد عفونی کننده های Intermediate level
  • کلر و ترکیبات کلره
  • ید و ترکیبات یده
  • الکل ها
  1. ضد عفونی کننده های Low level
  • فنل و ترکیبات فنلی
  • ترکیبات آمونیوم کواترنر

یک ضد عفونی کننده یا گندزدای ایده آل باید دارای ویژگی های زیر باشد :

  1.  بر روی طیف وسیعی از باکتری ها ، مخمرها ، کپک ها و ویروس ها موثر باشد .

     2.   حداقل خطر را برای سلامتی انسان داشته باشد .

     3.حساسیت پوستی ایجاد نکند .

     4. برای محیط زیست زیان آور نباشد .

    5. دراستفاده طولانی مدت ، سویه های مقاوم ایجاد نشوند .

برای دستیابی به موارد فوق از ترکیب عوامل مختلف در فرمولاسیون ضد عفونی کننده ها استفاده می شود .

استفاده از مواد ضد میکروبی مختلف در یک فرمولاسیون مزایای زیر را به همراه دارد:

  1.  طیف میکروبی غیر موثر یک عامل ضد عفونی کننده توسط عامل دیگر پوشانده می شود و در نتیجه انواع وسیع تری از میکروارگانیسم ها   از بین می برد .

2. در صورت استفاده همزمان از دو عامل ضد میکروبی خطر گسترش مقاومت های میکروبی کمتر می شود .

3.  با ترکیب عملکرد دو ماده ، غلظت موثر هر یک از مواد کاهش می یابد و اثرات سمی و مخاطرات زیست محیطی آن نیز کمتر می شود .

در استفاده از ترکیب مواد ضد میکروبی به نکات زیر باید توجه نمود :

  1. بعضی از مواد اثر مهاری روی یکدیگر دارند ، مانند ترکیبات کلر فعال که دارای اثر اکسیداتیو روی آلدئیدها یا فنل ها هستند.
  2.  گاهی در استفاده ازترکیب عوامل ضد میکروبی ، افزایش عملکرد روی یک گروه از میکروارگانیسم هاممکن است با کاهش اثر روی گروه دیگری همراه باشد .

 

تعاریف :

DISINFECTION

گندزدائی : حذف تعداد زیاد یا همه میکروارگانیسم پاتو ژنی که بر روی اشیای بی جان وجود دارد بجز اسپورباکتری ها.

( Cleaning ) یا پاک کردن:  

زدودن تمام موارد خارجی از روی اشیای که بطور معمول با استفاده از آب همراه بدون ماده دترجنت یا محصولات آنزیمی ممکن می شود .توجه : تمام وسایل باید اول کاملاً پاک شده و بعد گندزدائی شوند .

  Decontamination  یا آلودگی زدایی :

زدودن میکروارگانیسم های پاتوژن از روی اشیای در حدی که در زمان جمع آوری ودست زدن به اشیا پیش نیاید بی خطر باشد.

antisepsis یا ماده  ضد عفونی کننده :

 بکار بردن ترکیباتی بر روی پوست محافظ به منظور کاهش میکروارگانیسم های موجود زمینه ای یا جرم کشgermicid می باشد منظور ترکیباتی هستند که بر روی موجودات زنده و هم اشیای بیجان اثر می کند. ولی کلمه گندزدا   Disinfectantفقط برای اشیا بیجان کاربرد دارد. لوازم و وسایل پزشکی بر اساس محل ورودشان به قسمتهای مختلف بدن به سه گروه تقسیم می شوند:

  1. critical – items: لوازم و اشیایی که وارد بافت های استریل یا سیستم عروقی می شوند ، باید استریل باشند اکثر لوازمی که در این گروهها جای می گیرند ، باید به صورت استریل شده خریداری شوند .
  2. semicritical itemsاین اشیاو لوازم در تماس با مخاط یا پوست آسیب دیده ( غیر سالم ( خواهند بود لذا باید عاری از تمام میکروارگانیسم باشند ( بجز اسپور تعداد زیادی از باکتری ها )

تجهیزات مورد استفاده در درمان مشکلات تنفسی و تجهیزات بیهوشی ( لوله تراشه ، مدار های تنفسی ویژه بیهوشی ( آندوسکوپ ، سیستوسکوپ ها ، و ترمومتر ها در این گروه جای می گیرند ، این گروه از اشیا حداقل به گندزدائی در سطح بالا  High level Disinfection (H.L.D) .از طریق پاستوریزه کردن (گندزدائی با آب داغ ) یا گندزدایی شیمیایی نیاز دارند. گلوتارالوئید ، هیدروژن پراکسید  ) فرم ثابت و پایدار ( پراستیک اسید ، کلر از جمله گندزداهایی هستند که می توانند در سطح بالایی عمل گندزدایی را انجام دهند .

  1. Noncritical item:

این وسایل در تماس با پوست سالم خواهند بود نه مخاط : مثل لگن ، کاف (بازوبند) دستگاه فشار سنج ، ملحفه ، عصا ، bed rails، بعضی از وسایل مورد برای مصرف غذا ، میز کنار تخت خواب ، اسباب و کف زمین ، چکش رفلکس ، این لوازم اغلب نیاز به پاکشدن سطح پایین Low level Disinfection   یا شستشو با یک دترجنت و سپس آبکشی و خشک شدن دارند و احتیاجی نیست که استریل شوند.

توجه :

 

  1. -مواد آلی مثل خون سرم ، چرک یا مدفوع با فعالیت ضد میکروبی مواد گند زدا تداخل پیدا می کند
  2. سختی آب از فعالیت بعضی از گندزداها می کاهد .
  3. زمان لازم برای مواجهه ی مواد گندزدا با وسایل و لوازم به منظور گندزدائی در سطح بالا H.L.D از 10 تا 30  دقیقه می باشد.

غلظت و قدرت گندزدائی :

اگر متغیر های دیگر (مثل ph، رطوبت ، درجه حرارت و .. ) ثابت باشند ، هر قدر غلظت ماده گندزدا بیشتر باشد کارآیی آن ماده بیشتر بوده و مدت زمان کمتری لازم است تا میکروب ها کشته شوند فقط یک مورد استثنا وجود دارد و آن ترکیب ید دار(یدوفورها ) است اگر غلظت ترکیبات آلومنیوم چهار ظرفیتی به نصف برسد مدت زمان لازم برای گندزدایی دو برابر خواهد شد ولی اگر غلظت محلول فنولی به نصف برسد ، مدت زمان لازم برای گندزدایی دو برابر خواهد شد ولی اگر غلظت محلول فنولی به نصف تقلیل یابد ، زمان لازم برای گندزدایی وسیله 64 برابر باید باشد.

مدیریت پسماندهای بیمارستانی

مدیریت پسماندهای بیمارستانی بر اساس دستورالعمل "ضوابط و روشهای مدیریت اجرایی پسماندهای پزشکی و پسماندهای وابسته " وزارت بهداشت که به استناد ماده 11 قانون مدیریت پسماندها تدوین گردیده است، درحال حاضر در بیمارستان ها قابل اجرا است.

  • تعریف پسماندهای  پزشکی ویژه

به کلیه پسماندهای عفونی و زیان آور ناشی از بیمارستان ها، مراکز  بهداشتی درمانی، آزمایشگاههای  تشخیص طبی و سایر مراکز مشابه که به دلیل بالابودن حداقل یکی از خواص خطرناک از قبیل سمیّت، بیماری زایی، قابلیت انفجار یا اشتعال، خورندگی و مشابه آن که به مراقبت ویژه(مدیریت خاص) نیاز دارند، گفته می شود.

  • روش جمع آوری پسماند:

1-  روش بهداشتی و تفکیک در مبدا تولید

میتوان برای حجم کمی از زباله ها برنامه ویژه امحاء را پیش بینی کرد.
و در زمان جمع آوری و دفع امکان اعمال مدیریت بهتری وجود دارد.
نکاتی که باید در تفکیک، بسته بندی و جمع آوری پسماندها رعایت کرد:

1. پسماندهای عفونی :

 این پسماندها شامل کلیه پسماندهای عفونی و آلوده ومظنون به داشتن عوامل زنده بیماریزا  را شامل می­شود از جمله: پسماندهای اتاق عمل، اتاق زایمان، اتاق تریتمنت، اورژانس، ICU، تزریقات، بخش عفونی و ایزوله، بخش جراحی و اتوپسی، اتاق پانسمان، بخش دیالیز، بانک خون، پاتولوژی آزمایشگاه­های تشخیص طبی و تحقیقاتی پزشکی) نمونه­های کشت میکروبی، بافت­ها، سواب آلوده، ترشحات دفعی بیمار، کلیه پارچه­ها و البسه­های یکبارمصرف و آلوده به خون، اقلام پلاستیکی(سوند، دستکش، کیسه ادرار، فیلترهای دیالیز، لوله تراشه، ماسک اکسیژن و...) که کیسه های زباله به رنگ زرد جمع­آوری و در مخزن زرد قابل شستشو و گندزدایی نگهداری میشود در نهایت پس از انتقال به اتاق امحاء و توزین روزانه، اقلامی که باید خرد میشوند وسپس بیخطرسازی با محلول پریسیدین 15 % انجام می گردد و در مورد سایرپسماندهای عفونی توسط بی خطرسازی از طریق محلول پریسیدین 15 % صورت می گیرد و در پایان توسط ماشین حمل زباله عفونی سازمان مدیریت پسماند بارگیری شده و به سایت مربوطه حمل می شود.

  • جداسازی ست سرم از سرم ممنوع می باشد و جزء پسماند عفونی تفکیک می شوند.

 

2. پسماند تیز و برنده : شامل سر سوزن ، تیغ جراحی واره ، اسکالپ ، لانست ، سوزن آنژیوکت ها ، شیشه های شکسته و هر گونه وسیله یکبار مصرف نوک تیز و برنده که در تشخیص و درمان و مراقبت بیماران استفاده می شود ، پس از رسیدن به حجم سه چهارم  باید در ظروف مخصوص اجسام تیز و برنده انداخته شوندو پس از انتقال به اتاق امحا و توزین روزانه پسماند، در نهایت توسط دستگاه بی خطرساز مستقر در اتاق امحاء زباله ابتدا خرد و بعد از بی خطرسازی از طریق محلول پریسیدین 15 % امحا می گردند و به همراه پسماندهای عفونی توسط ماشین حمل زباله عفونی سازمان مدیریت پسماند بارگیری شده و به سایت مربوطه حمل می شود.

  • جداسازی سوزن از سرنگ و درپوش گذاری مجدد ممنوع می باشد و باید داخل سفتی باکس جمع­آوری گردد.

3. پسماندهای عادی :

پسماندهای حاصل از واحدهای اداری و عمومی غیر آلوده مانند زباله های آشپزخانه ، آبدارخانه، قسمتهای اداری- مالی، ایستگاههای پرستاری، ظروف غذا، پاکت آبمیوه، کاغذهای باطله، روکش ستهای پانسمان، روکش ستهای سچور، کاور سرنگ، کاور ست سرم، کاور میکرو ست در کیسه های زباله به رنگ مشکی جمع­آوری و در مخزن آبی قابل شستشو و گندزدایی نگهداری میشود مگر اینکه آلودگی واضح از قبیل ترشحات خون و بدن بر روی آنها دیده شود که در این صورت جزء پسماندهای عفونی محسوب می­شوند و در نهایت پس از توزین روزانه توسط پیمانکار مورد تایید شهرداری در حیطه حمل پسماند غیرعفونی به سایت های مجاز منتقل می گردند.

 

4.  پسماندهای شیمیایی دارویی :

پســماندهای شیمیایی دارویی در بیمارستان شامل موارد زیر می­باشد:

این پسماندها شامل: داروهای تاریخ گذشته، مصرف نشده، تفکیک شده و آلوده، واکسن­ها، انسولین، قرصها و کپسولها، کرم یا پماد، مواد مخدر و سرمهایی که دیگر به آنها نیازی نیست، قوطیها و بطریهای دارای باقیمانده داروهای خطرناک، لوله ­های اتصال و ویال داروهای خطرناک، معرف­ های آزمایشگاهی، داروی ثبوت و ظهور فیلم، مواد ضدعفونی کننده و گندزدای تاریخ مصرف گذشته یا غیر لازم،حلال ­ها، سموم و آفت کش­ها،پسماند محتوی فلزات سنگین(جیوه، وسایل اندازه­گیری فشارخون، ترمومترهای شکسته، باطری ­های دورریختنی که محتوی کادمیوم هستند، ظروف تحت ­فشار(اعم از سیلندرهای گاز، کارتریج گازو قوطی­ های افشانه­ ای و امثال اینها)، پسماندهای حاصل از تشخیص، درمان ومراقبت بیماران شیمی­ درمانی(ست سرم، کیسه ادرار، استوما و...) که پس از انتقال به اتاق امحاء زباله و دپوی کوتاه مدت و پس از رسیدن به حد نصاب توسط شرکت مورد تایید وزارت بهداشت و محیط زیست در حیطه حمل این دسته از پسماندها به سایت مورد تایید منتقل می شوند.

  •  در صوتیکه به سرم مواد سایتوتوکسیک اضافه شود، جزء پسماند شیمیایی- دارویی محسوب می­شود.
  • مهتابیها و لامپهای کم­ مصرف در صورت شکسته شدن، جزء پسماند شیمیایی-دارویی محسوب می­شوند.
  • کلیه همکاران محترم خدمات موظفند تا مطابق با فرمت فوق زباله ها را جمع آوری  و پس از توزین و نصب برچسب (نام بخش،نوع پسماند،تاریخ، وزن و نام جمع آوری کننده) مخصوص به هریک ازپسماندها در چرخهای مخصوص جمع آوری پسماند مستقر در ورودی بخشها قرار دهند.
  • - آمار مربوط به توزین زباله ها باید توسط خدمات بخش ها در فرم ارائه شده توسط واحد بهداشت محیط ثبت و بصورت ماهانه به این واحد تحویل گردد.
  • - خدمات بخشها موظفند پس از تخلیه پسماندها، سطل ها و چرخهای  زباله را با آب داغ و دترجنت (82 درجه و یا آب­ژاول 2 % (20 CC آب­ژاول در یک لیتر آب)
  • - کیسه های زباله داخل سرویس های بهداشتی باید زرد رنگ باشد.
  • - در صورت پاره شدن کیسه های زباله و یا نشت شیرابه از آنها باید آنها را در کیسه زباله دیگری با همان رنگ قرار داده و از ریزش زباله و یا نشت شیرابه جلوگیری کرد.  در صورت مخلوط شدن پسماند عادی با یکی از پسماندهای عفونی، شیمیایی، رادیواکتیو و نظایر آن خارج کردن آن ممنوع است.
  • - از فشرده کردن کیسه های زباله جهت کاهش حجم آن ها خودداری شود.
    -  از دفع البسه و ملحفه به­همراه زباله عفونی اکیدا خودداری نمایید. چون علاوه بر تحمیل بار مالی اضافی باعث از کار افتادن دستگاه امحاء نیز می گردد.
  • - کنترل سیفتی باکس ها از نظر بسته بودن درب و ثبت تاریخ و نام بخش بر روی سیفتی باکس ها الزامی است.

- درب سیفتی باکس ها باید تنها به اندازه یک سرنگ باز باشد تا از ریخته شدن ناآگاهانه سایر پسماندها در آن جلوگیری شود.

- جهت حمل سیفتی باکس به محل امحاء، استفاده از هر وسیله دیگری غیر از چرخ های حمل زباله ممنوع می باشد.

احتیاط های لازم در مراحل جمع آوری و تفکیک پسماند ها:

  • استفاده از چکمه ؛پیشبندپلاستیکی  ؛ماسک ودستکش الزامی است .
  • قبل از هر کاری حتما"دستهای خود را بشویید.
  • از پرتاب کردن و فشردن پسماند با دست جددا" خودداری کنید.
  • در صورت جراحت احتمالی با سرسوزن ؛ آنژیوکت و... حتما" به پرستار کنترل عفونت و سر پرستار بخش اطلاع دهید.

زمان نگهداری موقت زباله ها:

  • در صورت عدم وجود سیستم سرد کننده ، زمان نگهداری موقت زباله ها فاصله زمانی بین تولید و تصفیه
  • امحا  نباید از موارد زیر تجاوز کند :
  • الف _شرایط آب و هوایی معتدل: 72 ساعت در فصل سرد و 48 ساعت در فصل گرم.
  • ب _شرایط آب و هوایی گرم: 48ساعت در فصل سرد و 24 ساعت در فصل گرم.